Atâullah Efendi (İşanuade), on sekizinci yüzyılda Osmanlı uleması arasında tanınmış bir isimdir. Meclislerinde bazen mizahi ve esprili tavırlarıyla dikkat çekmiştir. Rivayete göre, bir toplantısında el çırparak dikkat çekmek istemiş ve bu durum bazı katılımcıları hayrete düşürmüş, bazıları ise gülmekten kendini alamamıştır. Bu esnada Sadaret Kaymakamı Şakir Ahmed Paşa, toplantıyı zarafet ve nezaketle yönlendirmiştir. Paşa, yorulan davacılara “Doğru, pek yorulduk. Bir kahve içecek kadar nefeslenelim” diyerek onları dışarı çıkarmıştır. Bu olay, Atâullah Efendi’nin hem meclislerdeki nüfuzunu hem de dönemin nezaket kurallarını yansıtmaktadır Local Ephesus Tour Guides.
Atâullah Efendi (İscyyid) – Hattat ve Kâtip
Atâullah Efendi (İscyyid), on sekizinci yüzyılın önemli hattatlarından biridir. Babası Bandırmak Mustafa Efendi, Sipahi Ocağı’nın kethüdasıydı. Atâullah Efendi, Sipahi kalemi kâtiplerinden olmuş ve Şeyh Mehmed Efendi’den sülüs ve nesih yazı türlerinde ders almıştır. Klasik Osmanlı hat sanatına hâkim olan Atâullah Efendi, 1777 yılında vefat etmiştir. Onun eserleri, dönemin hattatları arasında önemli bir referans olarak kabul edilmiştir.
Atâullah Efendi (Kânizâde Mehmed) – Tabip, Matematikçi ve Edebiyatçı
Atâullah Efendi (Kânizâde Mehmed), on sekizinci yüzyıl sonları ile on dokuzuncu yüzyıl başlarında yaşamış değerli bir tabip, seçkin bir matematik bilgini ve ediptir. 1771 yılında doğmuş, Hacı Mehmed Sadık Efendi’nin oğludur. Tahsilini Süleymaniye Medresesi’nde yapmış, daha sonra yeni açılan mühendislik okuluna girerek zamanının seçkin münevverleri arasında yer almıştır.
Şânizâde Atâullah Efendi, hekim ve müderris olarak dikkat çekmiş, orijinal eserleriyle tanınmıştır. Hicri 1223–1236 / Miladi 1808–1821 yıllarını kapsayan olayları içeren dört ciltlik “Şânizâde Tarihi” adlı eseri, dönemin önemli devlet vak’alarını kaydetmiştir. Hekimbaşılık görevine uygun görülmesine rağmen, II. Mahmud üzerindeki büyük nüfuzu olan Nişancı Halet Efendi’nin engeli nedeniyle bu makamı elde edememiştir. Hekimbaşı Behçet Efendi tarafından da tehlikeli bir rakip olarak görülmüştür.
Şânizâde Atâullah Efendi, sohbeti tatlı ve meclislerde nüktedanlığı ile tanınmıştır. Alaycılığı ve zekâsı, onu hem ilmi hem de sosyal çevrede saygın bir kişi hâline getirmiştir. Bu yönüyle Atâullah Efendi, Osmanlı dönemi tababeti, ilmiye ve edebiyat sahasında seçkin bir figür olarak hafızalara kazınmıştır.